Zekat Nasıl Hesaplanır: Nisap, Borç Düşme ve Örnek Hesap (2026)

Aracımızla zekat hesabı: dört adım

Önce pratik yoldan başlayalım. Elinizin altında bugünkü gram altın (isterseniz gram gümüş) fiyatı ve varlıklarınızın dökümü bulunsun. Girdiğiniz rakamlar bir sunucuya gönderilmez; hesap tarayıcınızda yapılır.

1. Zekat Hesapla sayfasını açın ve nisabı hangi madene göre hesaplayacağınızı (altın ya da gümüş) seçin.
2. O madenin bugünkü gram fiyatını TL olarak yazın; araç 80,18 gram altın ya da 595 gram gümüşle çarparak nisabı bulur.
3. Nakit, altın (gram olarak), döviz, alacaklar ve ticaret malı alanlarını doldurun, ödenmesi gereken borçlarınızı ayrı alana yazın.
4. Net varlığı, nisapla karşılaştırmayı ve çıkan zekat tutarını okuyun; net varlık nisabın altındaysa araç zekat düşmediğini söyler.

Aşağıda bu rakamların nereden çıktığını adım adım açıklıyoruz; böylece sonucu kendi kendinize de doğrulayabilirsiniz.

Zekat nedir, kimin üzerine düşer?

Zekat, İslam'ın temel ibadetlerinden biridir ve belirli bir miktarı aşan malı olan kişinin, bu malın küçük bir kısmını ihtiyaç sahiplerine vermesi anlamına gelir. Hesabın üç temel taşı vardır: nisap, hawl (bir yıllık süre) ve oran. Nisap, zekat vermekle yükümlü olmak için gereken asgari servet düzeyidir. Hawl, bu servete sahip olduktan sonra bir kameri (Hicrî) yıl geçmesidir. Oran ise kırkta birdir, yani yüzde 2,5.

Zekatla yükümlü olmak için kişinin temel ihtiyaçları ve borçları dışında kalan bir varlığa sahip olması gerekir. Yani hesap, "bütün malım" üzerinden değil, "borçlarımı ve temel ihtiyaçlarımı çıkardıktan sonra kalan malım" üzerinden yapılır. Bu ayrım sık karıştırılır; aracımızdaki "Ödenmesi gereken borçlar" alanı bu yüzden vardır.

Nisap miktarı: 80,18 gram altın ya da 595 gram gümüş

Diyanet İşleri Başkanlığı kaynaklarında nisap 80,18 gram altın veya 595 gram gümüş olarak verilir. Aracın kullandığı değerler bunlardır ve sayfa içinde "parametreler" satırında güncelleme tarihiyle gösterilir. Nisabın TL karşılığı sabit değildir: bugünkü gram fiyatıyla çarparak bulursunuz. Örneğin gram altının 5.000 TL olduğunu varsayarsak (bu rakam yalnızca örnektir, gerçek fiyat değildir) nisap 80,18 × 5.000 = 400.900 TL olur. Altın fiyatı yükseldikçe TL nisabı da yükselir.

Gümüş nisabı ise gram fiyatı çok daha düşük olduğu için TL cinsinden belirgin biçimde daha küçük çıkar ve daha fazla kişiyi kapsar. Hangi ölçünün esas alınacağı konusunda kaynaklarda farklı yaklaşımlar anılır; bu rehber bir tercih dayatmaz. Aracımızda iki seçenek de vardır, kendi inancınıza ve danıştığınız din görevlisinin görüşüne göre birini seçebilirsiniz.

Zekata tabi varlıklar neler?

Genel olarak şu kalemler hesaba katılır:

• Nakit ve banka hesapları: Cüzdandaki para, vadesiz ve vadeli hesaplardaki bakiye.
• Altın ve gümüş: Külçe, bilezik, ziynet eşyası; gram olarak toplanır, bugünkü gram fiyatıyla TL'ye çevrilir.
• Döviz: Elinizdeki yabancı paralar, bugünkü kurla TL karşılığıyla.
• Ticaret malı: Satmak amacıyla tutulan stok, güncel piyasa değeriyle.
• Alacaklar: Tahsil edilmesi makul olan alacaklar.

Kullandığınız ev, binek aracı, ev eşyası ve mesleğiniz için gereken aletler gibi temel ihtiyaç kalemleri genellikle hesaba girmez. Kiraya verilen gayrimenkul ise bir ticaret kalemi sayılabilir; ayrıntılar kaynaklara göre değişir. Emin olmadığınız bir kalem için Diyanet'in yayınlarına bakın ya da Alo 190 gibi resmî danışma hattını arayın.

Örnek hesap: adım adım

Gram altın fiyatını 5.000 TL varsayalım (gerçek fiyat değil, yalnızca örnek) ve altın nisabını esas alalım. Nisap: 80,18 × 5.000 = 400.900 TL.

Bir kişinin varlıkları şöyle olsun: bankada ve evde nakit 300.000 TL, 20 gram altın (20 × 5.000 = 100.000 TL), tahsili mümkün alacak 50.000 TL. Toplam varlık 450.000 TL. Ödenmesi gereken borç 40.000 TL. Net varlık 450.000 − 40.000 = 410.000 TL. Bu tutar nisap olan 400.900 TL'yi geçtiği için zekat düşer. Zekat = 410.000 × 0,025 = 10.250 TL.

Aynı kişi 20.000 TL daha borçlu olsaydı net varlığı 390.000 TL'ye düşer ve nisabın altında kalırdı; bu durumda hesaba göre zekat düşmezdi. Bu örnek, sınıra yakın durumlarda borcun ve fiyatın sonucu ne kadar etkilediğini gösterir. Rakamlarınızı Zekat Hesapla aracına girip aynı sonucu görebilirsiniz.

Borçlar nasıl hesaba katılır?

Genel yaklaşım, ödenmesi gereken borçların toplam varlıktan düşülmesidir. Kredi kartı ekstresi, vadesi gelmiş taksitler ve kişilere olan borçlar bu kapsamdadır. Uzun vadeli kredilerde (örneğin konut kredisi) yalnızca o yıl ödenmesi gereken taksitlerin mi, yoksa tüm kalan borcun mu düşüleceği konusunda görüş farkları vardır. Bu nedenle aracımızda borç tek bir alandır ve ne yazacağınıza siz karar verirsiniz. Emin değilseniz ihtiyatlı davranıp Diyanet'e danışmak en doğru yoldur.

Zekat ne zaman, kime verilir?

Nisaba ulaştığınız günden itibaren bir kameri yıl geçince zekat vakti gelir. Kameri yıl miladi yıldan yaklaşık 11 gün kısadır; bu yüzden tarih her yıl öne kayar. Birçok kişi pratik olması için yıllık hesabını Ramazan ayına sabitler, bu yaygın bir uygulamadır ancak zorunlu değildir.

Zekatın verilebileceği gruplar Kur'an'da (Tevbe suresi, 60. ayet) sayılır; yoksullar ve muhtaçlar bunların başında gelir. Kişi zekatını anne-babasına, dedesine, çocuklarına, torunlarına ve eşine veremez. Zekatı doğrudan ihtiyaç sahibine verebileceğiniz gibi güvendiğiniz bir vakıf veya dernek aracılığıyla da iletebilirsiniz. Fitre ise zekattan ayrı bir ibadettir ve ayrı hesaplanır; bu rehber fitreyi kapsamaz.

Alternatifler ve dürüst değerlendirme

Aracımız tek yol değildir. En güvenilir kaynak, Diyanet'in ilmihali ve kendi sorularınızı yanıtlayabilen din görevlileridir; özel durumlarda (ortaklık, borsa, kripto varlık, kira geliri gibi) tek bir tablo yetmez. Hesap tablosunda kendi çizelgenizi kurarak her yıl güncelleyebilirsiniz; bu, varlıklarınızı izlemek için de iyidir. Bazı bankalar ve vakıflar kendi sitelerinde hesaplama modülü sunar.

Aracımızın güçlü yanı kayıt gerektirmemesi ve rakamlarınızın cihazınızdan çıkmaması, sınırı ise basit bir modeldir: tek bir nisap, tek bir oran ve girdiğiniz varlık toplamı. Hangi kalemin zekata tabi olduğuna, hangi borcun düşüleceğine karar vermez ve dinî görüş sunmaz. Gram fiyatları ve kurları güncel bir kaynaktan siz girersiniz; araç dışarıdan fiyat çekmez.

Sık yapılan hatalar

• Borcu unutmak: Net varlık hesaplanmadan toplam üzerinden zekat çıkarmak fazla ödemeye yol açabilir.
• Eski fiyatı kullanmak: Nisap ve altın değeri güncel gram fiyatıyla hesaplanmalıdır.
• Altın gramını TL sanmak: Altın alanına gram, fiyat alanına TL yazın; araç çarpımı kendisi yapar.
• Bir yıllık süreyi atlamak: Nisaba yeni ulaştıysanız yılın dolmasını beklemek gerekir.
• Yüzdeyi yanlış almak: Kırkta bir yüzde 2,5'tir; yüzde 25 ya da yüzde 0,25 değildir.
• Tek bir kaynağa güvenmek: Karar vermeden önce resmî kaynağı teyit edin.

Sık sorulan sorular

Sonuç ve ilgili bağlantılar

Zekat hesabının özü şudur: varlıkları topla, borçları çıkar, nisapla karşılaştır, nisap aşılmışsa ve yıl dolmuşsa kırkta birini ayır. Rakamı kendiniz de çıkarabildiğinizde sonucu daha rahat sorgularsınız. İlgili araçlar ve rehberler:

• Zekat Hesaplama
• Mevduat Faizi Hesaplama
• Yüzde Hesaplama Nasıl Yapılır

Kurumsal web sitesi, yazılım ve bilişim ihtiyaçlarınız için Bilişim Ajans ekibine ulaşabilirsiniz; tüm ücretsiz araçların listesi ana sayfada.