Gelir vergisi nasıl hesaplanır?
Gelir vergisi, bir takvim yılında elde ettiğiniz kazancın belirli indirimler düşüldükten sonra kalan kısmına, yani matrahına uygulanır. Türkiye'de tarife artan oranlıdır: kazancınız yükseldikçe yalnızca bir üst dilime taşan kısım daha yüksek oranla vergilenir, tamamı değil. Bu yüzden "gelirim 400.000 lirayı geçti, tamamına %27 vergi ödeyeceğim" düşüncesi yanlıştır. Bu sayfadaki hesaplayıcı, yıllık matrahınızı dilimlere böler ve her dilimin vergisini ayrı ayrı gösterir.
Örnek olarak yıllık 300.000 ₺ ücret matrahı alalım. İlk 190.000 ₺ %15 ile vergilenir ve 28.500 ₺ doğurur. Kalan 110.000 ₺ ikinci dilimde kaldığı için %20 ile 22.000 ₺ vergi eder. Toplam gelir vergisi 50.500 ₺, efektif oran ise yaklaşık %16,83'tür. Yani marjinal oranınız %20 olsa da gerçekte ortalama olarak kazancınızın yaklaşık altıda birini vergi olarak ödersiniz.
Nasıl kullanılır?
- Gelir türünü seçin: maaşlı çalışanlar için "Ücret", serbest meslek makbuzu ya da ticari kazanç için "Ücret dışı", ev ya da işyeri kirası için "Kira geliri".
- Yıllık tutarı Türkçe biçimde yazın, örneğin
300.000. Ücret ve ücret dışı seçeneklerinde yazdığınız tutar doğrudan vergi matrahı sayılır; kira seçeneğinde ise brüt kira gelirini yazarsınız. - Kira geliri seçtiyseniz konut istisnasını ve götürü gideri işaretli bırakın ya da belgeli giderlerinizi girin. Gelir aşağıdaki kurallara göre matraha çevrilir.
- Sonuç kutusundan toplam vergiyi, efektif oranı ve marjinal oranı okuyun. Dilim tablosu, matrahın hangi dilimde kaç lira vergi doğurduğunu gösterir.
- Ücretli çalışıyorsanız aylık kümülatif tabloya bakın; vergi dilimi yıl içinde nerede yükseliyor, net maaş neden değişiyor görün.
Ücret ve ücret dışı gelir tarifesi
Gelir Vergisi Kanunu'nun 103. maddesi iki ayrı tarife öngörür. Ücret gelirleri için 2026 tarifesi şöyledir: 190.000 ₺'ye kadar %15, 400.000 ₺'ye kadar %20, 1.500.000 ₺'ye kadar %27, 5.300.000 ₺'ye kadar %35, üstü %40. Ücret dışı gelirlerde (serbest meslek kazancı, ticari kazanç, kira, menkul sermaye iradı gibi) ilk iki dilim ve son iki dilim aynıdır; fark üçüncü dilimin üst sınırındadır. Bu araç ücret dışı gelirler için üçüncü dilimin sınırını 1.000.000 ₺ olarak alır ve bu değeri yaklaşık kabul eder. Kesin rakamı Gelir İdaresi Başkanlığı'nın güncel tebliğinden kontrol etmenizi öneririz.
| Dilim | Ücret | Ücret dışı (yaklaşık) |
|---|---|---|
| 1. dilim | 190.000 ₺'ye kadar %15 | 190.000 ₺'ye kadar %15 |
| 2. dilim | 400.000 ₺'ye kadar %20 | 400.000 ₺'ye kadar %20 |
| 3. dilim | 1.500.000 ₺'ye kadar %27 | 1.000.000 ₺'ye kadar %27 |
| 4. dilim | 5.300.000 ₺'ye kadar %35 | 5.300.000 ₺'ye kadar %35 |
| 5. dilim | 5.300.000 ₺ üzeri %40 | 5.300.000 ₺ üzeri %40 |
Aylık kümülatif matrah mantığı
Maaşlı çalışanların vergisi yıl sonunu beklemeden her ay işverence kesilir. Bunun için ay ay matrah biriktirilir. Ocak'ta yalnızca Ocak matrahının vergisi alınır; Şubat'ta Ocak ve Şubat matrahlarının toplamının vergisinden Ocak'ta ödenen çıkarılır. Kümülatif toplam 190.000 ₺'yi aştığı ay vergi oranı %15'ten %20'ye çıkar ve o aydan itibaren net maaş biraz düşer. Aylık tablo bu geçişi açıkça gösterir. Yıl sonunda ödenen toplam vergi, yıllık matrahın tarifeye uygulanmasıyla bulunan tutara eşittir.
Kira geliri: istisna ve götürü gider
Konut olarak kiraya verilen taşınmazların yıllık kira geliri, kanunda belirlenen istisna tutarını aşmıyorsa vergilenmez. İstisna tutarı her yıl güncellenir ve hesaplayıcıda düzenlenebilir bir alan olarak sunulur; varsayılan değer yaklaşık kabul edilmelidir. Kira geliri istisnayı aşıyorsa iki yöntemden biriyle matrah bulunur. Götürü gider yönteminde, istisna düşüldükten sonra kalan tutarın %15'i gider kabul edilir ve belge aranmaz. Gerçek gider yönteminde ise belgeli giderler (aidat, onarım, emlak vergisi, faiz gibi) düşülür; istisnaya isabet eden gider payı indirilemez, bu yüzden araç gideri orantılı olarak azaltır. İki yöntemin sonucunu kendi durumunuz için karşılaştırmak kolaydır: tutarı girip götürü gider kutusunu açıp kapatın.
İşyeri kiralarında konut istisnası uygulanmaz; kutuyu kaldırın. Ayrıca kira bedelini tevkifat yapmakla yükümlü bir kuruma kiraya veriyorsanız stopaj ayrıca devreye girer. Bu araç stopajı hesaplamaz.
Yıllık beyanname eşiği
Gelir vergisi her gelir için beyanname gerektirmez. Yalnızca ücret geliriniz varsa ve vergi işverence kesiliyorsa genellikle beyan vermezsiniz; ancak birden fazla işverenden ücret aldıysanız ya da ücret dışı geliriniz varsa, kanunda her yıl duyurulan sınırı aşıp aşmadığınıza bakmanız gerekir. Kira gelirinde beyan, istisna tutarını aştığınızda gündeme gelir. Beyan sınırları ve süreleri her yıl değiştiği için bu sayfada sabit bir rakam vermiyoruz; Gelir İdaresi'nin güncel duyurusunu ve e-Beyanname takvimini kontrol edin.
Neden Bilişim Ajans aracı?
- Gizlilik: hesap tarayıcınızda yapılır; gelir bilgileriniz bilgisayarınızdan çıkmaz, çerez ve izleme yoktur.
- Şeffaflık: tarife, istisna ve götürü gider oranı sayfanın kendi parametre dosyasında tutulur; güncelleme tarihi ekranda yazar.
- Anlaşılırlık: yalnızca toplam vergiyi değil, hangi dilimde ne kadar vergi doğduğunu da gösterir.
- Çevrimdışı: sayfayı bir kez açtıktan sonra internet olmadan da çalışır.
Sık sorulan sorular
Efektif vergi oranı ile marjinal oran arasındaki fark nedir?
Marjinal oran, kazancınızın son lirasının tabi olduğu dilim oranıdır. Efektif oran ise toplam verginin toplam matraha bölünmesiyle bulunan ortalama orandır. Artan oranlı tarifede efektif oran her zaman marjinal orandan düşüktür.
Ücret gelirinde matrah nasıl bulunur?
Brüt ücretten işçi SGK payı ve işsizlik sigortası payı düşülerek bulunur. Brüt maaştan net maaşa gitmek istiyorsanız Bilişim Ajans'ın Brüt-Net Maaş Hesaplama aracını kullanın; bu sayfa ise yıllık matrah bilindiğinde vergiyi hesaplar.
Asgari ücret istisnası bu hesaba dahil mi?
Hayır. Bu araç matrahın tarifeyle vergisini gösterir. Maaşlı çalışanlarda uygulanan asgari ücret gelir vergisi istisnası maaş bordrosunda ayrıca düşülür; onu görmek için Brüt-Net Maaş Hesaplama aracına bakın.
Kira gelirinde götürü gider mi, gerçek gider mi daha avantajlı?
Belgeli gideriniz istisna sonrası kira gelirinin %15'inden büyükse gerçek gider genelde daha avantajlıdır. Belge toplamak istemiyorsanız ya da gideriniz azsa götürü gider yeterlidir. Hesaplayıcıda iki yöntemi yan yana deneyebilirsiniz. Götürü gider seçildikten sonra yöntem değiştirme kuralları için Gelir İdaresi'ne danışın.
Ücret dışı gelirlerde tarife neden farklı?
Kanun, ücret gelirleri için daha geniş bir üçüncü dilim tanımlar. Bu nedenle aynı matrah ücret ve ücret dışı gelirde farklı vergi doğurabilir. Araç, seçtiğiniz gelir türüne göre doğru tabloyu kullanır; ücret dışı üçüncü dilim sınırı yaklaşık değerdir.
Aylık tabloda ayın vergisi neden artıyor?
Vergi kümülatif matrah üzerinden hesaplandığı için yıl ilerledikçe matrah daha yüksek bir dilime geçer. Örneğin matrahınız ay ay 190.000 ₺ sınırını aştığında o aydan itibaren aynı matrah %20 ile vergilenir.
Hesaplama beyannamedeki tutarla birebir tutar mı?
Çoğu durumda yakındır; ancak indirimler (bağış, sigorta primi, eğitim ve sağlık harcamaları gibi), mahsup edilecek stopaj ve yıl içindeki özel durumlar sonucu değiştirebilir. Bu araç yalnızca tarifeyi uygular; beyanname için mali müşavirinize danışın.
Girdiğim rakamlar kaydediliyor mu?
Hayır. Hesap tarayıcınızda yapılır; tutarlar ağa gönderilmez, saklanmaz ve çerezle izlenmez.
Parametreler ne zaman güncellenir?
Tarife dilimleri ve istisna tutarları her yıl yeniden değerleme oranıyla değişir. Güncelleme tarihi sonuç kutusunun altında yazar; farklı bir rakam görürseniz resmî kaynağı esas alın.
Bilgilendirme amaçlıdır, mali tavsiye değildir. Tarife, istisna ve beyan sınırları değişebilir; kesin hesap için Gelir İdaresi Başkanlığı duyurularına ya da mali müşavirinize başvurun.