İnteraktif Periyodik Tablo

Periyodik tablo nedir?

Periyodik tablo, bilinen bütün kimyasal elementleri atom numaralarına göre sıralayan ve benzer davranan elementleri aynı sütuna yerleştiren bir haritadır. Rus kimyager Dmitri Mendeleyev 1869'da elementleri atom kütlesine göre dizdiği ilk düzenlemeyi yayımladığında henüz keşfedilmemiş elementler için boşluklar bırakmış, bu boşlukları sonradan bulunan galyum ve germanyum gibi elementler doldurmuştu. Bugünkü tablo ise Henry Moseley'in 1913'te gösterdiği gibi atom numarasına, yani çekirdekteki proton sayısına dayanır. Bu sayfadaki tablo, hidrojenden (1) oganessona (118) kadar yedi periyodun tamamını içerir. IUPAC 2016'da nihonyum, moskovyum, tennesin ve oganesson adlarını onaylayarak yedinci periyodu resmen tamamladı. Tablodaki her kutu bir elementtir; kutuya dokunduğunuzda atom kütlesi, elektron dizilimi, elektronegatifliği, erime ve kaynama noktası gibi bilgilerin yer aldığı bir element kartı açılır.

Periyodik tablo nasıl okunur?

Tablonun yatay satırlarına periyot, dikey sütunlarına grup denir. Yedi periyot ve on sekiz grup vardır. Bir periyodun numarası, genel olarak o satırdaki elementlerin elektron bulunduran kabuk sayısını gösterir; yani birinci periyotta yalnızca hidrojen ve helyum, ikinci periyotta lityumdan neona kadar sekiz element bulunur. Aynı gruptaki elementlerin son kabuklarındaki (değerlik) elektron sayısı benzerdir; bu yüzden kimyasal davranışları da birbirine yakındır. Sodyum ile potasyumun suyla şiddetle tepkimeye girmesi, flor ile klorun benzer bileşikler yapması bu benzerliğin sonucudur.

Türkiye'deki ders kitaplarında gruplar hâlâ A ve B harfleriyle de anılır. Karşılığı kolayca hatırlanabilir: 1. grup 1A (alkali metaller), 2. grup 2A (toprak alkali metaller), 13. grup 3A, 14. grup 4A, 15. grup 5A, 16. grup 6A, 17. grup 7A (halojenler) ve 18. grup 8A (soy gazlar) demektir. 3 ile 12 arasındaki gruplar ise B grupları, yani geçiş metalleridir. Tablonun altındaki iki ayrı satır lantanitler ve aktinitlerdir; tablo çok geniş olmasın diye onlar ana gövdeden ayrılmış ve alta alınmıştır. Bu iki satır f bloğunu oluşturur.

Her kutuda büyük harfle yazılmış kısaltma elementin sembolü, köşedeki küçük sayı atom numarasıdır. Atom numarası, o elementin çekirdeğindeki proton sayısını verir ve elementi benzersiz kılar: 26 protonu olan atom her zaman demirdir. Atom kütlesi ise bir atomun ortalama ağırlığıdır ve atom kütle birimi (u) cinsinden verilir. Kararlı izotopu olmayan elementlerde kütle parantez içinde yazılır; bu, en kararlı izotopun kütle sayısıdır.

Nasıl kullanılır?

1. Tabloya göz atın. Bir elemente tıklayın ya da klavyeyle ok tuşlarıyla gidip Enter'a basın. Ekranın altında element kartı açılır: atom numarası, kütle, grup, periyot, blok, elektron dizilimi, elektron kabukları, elektronegatiflik, erime ve kaynama noktası, 25 °C'deki hâli ve keşif yılı bir arada görünür. Telefonda "Liste" düğmesiyle satır satır gezmek daha rahattır.
2. Arama yapın. Kutuya ad (Demir), sembol (Fe) ya da atom numarası (26) yazın. Türkçe karakter yazmanız gerekmez; "altin" yazınca da Altın bulunur. Eşleşen elementler vurgulanır, diğerleri soluklaşır. Tek bir sonuç varsa Enter kartını açar.
3. Süzün ve vurgulayın. Renkli kategori düğmeleriyle yalnızca soy gazları, halojenleri ya da geçiş metallerini öne çıkarın. Blok (s, p, d, f), grup ve periyot seçimleri birlikte çalışır: örneğin "p bloğu" ile "17. grup" seçerseniz halojenler kalır.
4. İki elementi karşılaştırın. Element kartındaki "Karşılaştırmaya ekle" düğmesini iki kez kullanın ya da tablonun altındaki iki listeden birer element seçin. Tüm özellikler yan yana sıralanır, elektronegatiflik farkı için kısa bir yorum eklenir.
5. Yazdırın. "Tabloyu yazdır" düğmesi sayfayı yatay A4 için hazırlar; yalnızca renkli tablo ve kategori açıklamaları basılır, reklam ve menüler basılmaz. Tarayıcının yazdırma penceresinde "Arka plan grafikleri" seçeneğini açık tutarsanız renkler kâğıda da çıkar.

Element kategorileri ve renkler

Tablodaki renkler elementlerin kabaca hangi aileye ait olduğunu gösterir. Aynı renkteki elementler benzer özellikler taşır; yine de her sınıflandırma bir kolaylıktır ve kaynaklar arasında küçük farklar görülebilir.

• Alkali metaller (1. grup, hidrojen hariç): yumuşak, düşük yoğunluklu ve çok etkin metallerdir; lityum, sodyum, potasyum bu gruptadır. Hidrojen 1. grupta yer alsa da bir metal değildir.
• Toprak alkali metaller (2. grup): alkali metallerden daha sert ve daha az etkindir; magnezyum, kalsiyum, baryum örnektir.
• Geçiş metalleri (3–12. gruplar): demir, bakır, çinko, altın gibi sert, iletken ve genellikle renkli bileşikler yapan metallerdir.
• Geçiş sonrası metaller: alüminyum, kalay, kurşun gibi geçiş metallerinin sağında kalan daha yumuşak ve düşük erime noktalı metallerdir.
• Yarı metaller: bor, silisyum, germanyum, arsenik, antimon ve tellür; hem metal hem ametal özelliği gösterirler, silisyum yarı iletken teknolojisinin temelidir.
• Ametaller: hidrojen, karbon, azot, oksijen, fosfor, kükürt ve selenyum; canlıların temel yapı taşlarının çoğunu oluşturur.
• Halojenler (17. grup): flor, klor, brom, iyot ve astatin; metallerle kolayca tuz oluşturdukları için bu adı alırlar.
• Soy gazlar (18. grup): helyum, neon, argon, kripton, ksenon ve radon; son kabukları dolu olduğundan çok az tepkime verirler. Yapay olarak üretilen oganesson da bu grubun son üyesidir, ancak özellikleri büyük ölçüde hesaplamalara dayanır.
• Lantanitler ve aktinitler: tablonun alt iki satırındaki iç geçiş elementleridir. Aktinitlerin büyük bölümü radyoaktiftir ve uranyumdan sonrakilerin çoğu laboratuvarda üretilir.

Periyodik özellikler nasıl değişir?

Periyodik tablonun asıl gücü, özelliklerin tablo üzerinde düzenli bir eğilim göstermesidir. Aşağıdaki özet, sınavlarda en çok karşılaşılan dört özelliği toplar. Eğilimlerde küçük istisnalar vardır; bunlar için ders kitabınızdaki ayrıntılara bakın.

Bu yüzden en elektronegatif element tablonun sağ üstünde yer alan flordur (Pauling ölçeğinde yaklaşık 3,98), en etkin metaller ise sol altta, sezyum ve fransiyum civarındadır. Elementin kartında gördüğünüz elektronegatiflik değerleriyle bu eğilimi kendiniz deneyebilirsiniz: aynı periyottaki iki elementi karşılaştırma bölümüne koyun ve farkı izleyin.

Elektron dizilimi ve kabuklar nasıl gösterilir?

Elementin kartındaki "[Ar] 3d6 4s2" gibi ifade, demirin elektronlarının hangi orbitallerde bulunduğunu söyler. Köşeli parantez, kendinden önceki soy gazın dizilimini kısaltır (argon, 18 elektron); geri kalan kısım ise argonun üzerine eklenen elektronlardır: üç numaralı kabukta altı d elektronu, dördüncü kabukta iki s elektronu. Bu yazımdaki toplam elektron sayısı, nötr atomda atom numarasına eşittir. Kartın yanındaki küçük şemada ise aynı bilgi kabuk kabuk gösterilir: demir için 2, 8, 14, 2. Krom ve bakır gibi birkaç elementin dizilimi kural dışı görünür; bunun nedeni yarı dolu ve tam dolu d orbitallerinin kararlılığıdır. Tablodaki diziliş bilgileri temel hâl için verilmiştir.

LGS ve YKS'de periyodik tablo

Ortaokulda periyodik tablo, elementlerin sembollerini, metal, ametal, yarı metal ve soy gaz ayrımını ve bir elementin tablodaki yerini yorumlamayı öğrenmenin temelidir. LGS Fen Bilimleri sorularında genellikle ilk yirmi element ve bunların grupları üzerinden metal-ametal ayrımı, soy gazların kararlılığı ve elementlerin kullanım alanları sorulur. Liseye geçince konu derinleşir: TYT Kimya'da atom yapısı ve periyodik sistem, elektron dizilimi ve değerlik elektronu; AYT Kimya'da ise atom yarıçapı, iyonlaşma enerjisi, elektronegatiflik ve metalik karakter gibi periyodik özelliklerin karşılaştırılması öne çıkar.

Bu sayfa çalışma yardımcısı olarak şöyle kullanılabilir: ilk yirmi elementi "1–20" diye tek tek arayıp sembollerini tekrar edin, blok ve grup seçimleriyle benzer elementleri toplu görün, iki elementi karşılaştırma bölümüne koyarak eğilimleri deneyin. Sınavlarda genellikle soru kitapçığında bir periyodik tablo verilir; yine de sembol ve atom numaralarını bilmek zaman kazandırır. Müfredat ve sınav kuralları her yıl değişebilir, bu yüzden güncel kazanımlar için MEB ve ÖSYM duyurularını kontrol edin.

Verilerin doğruluğu

Tablodaki bilgiler IUPAC'ın yayımladığı genel verilerden derlenmiştir. Atom kütleleri iki ondalığa yuvarlanmıştır; erime ve kaynama noktaları bilinen yaygın değerlerdir ve basınca, saflığa ya da aletin hassasiyetine göre kaynaklarda küçük farklarla görülebilir. Ağır ve yapay elementlerin birçoğunun (özellikle 104 ve sonrası) bazı özellikleri henüz ölçülememiştir; bu alanlarda "Bilinmiyor" yazar. Türkçe adlandırmada da kaynaklara göre küçük farklar olabilir: örneğin 74 numaralı elemente bazı kitaplar volfram, bazıları tungsten der; aramada ikisi de çalışır. Sınavlarda ve ödevlerde sizden istenen kaynağın değerlerini esas alın.

Neden Bilişim Ajans aracı?

• Veri sunucuya gitmez. Tablo ve element bilgileri sayfanın kendi dosyasından okunur; arama, süzme ve karşılaştırma tarayıcınızda yapılır, hiçbir bilgi toplanmaz.
• Çevrimdışı çalışır. Sayfayı bir kez açtıktan sonra internet olmadan da kullanabilirsiniz.
• Türkçe ve öğrenci dostu. Adlar Türkçedir, ek olarak A/B grup eşleşmesi ve sınavda sorulan eğilimler anlatılır.
• Mobil ve klavye uyumlu. Telefonda liste görünümü, masaüstünde ok tuşlu gezinme vardır.
• Gerçekten ücretsiz. Kayıt, günlük sınır ve "premium" tuzağı yoktur.

Sık sorulan sorular

İlgili araçlar

• LGS Puan Hesapla
• YKS Puan Hesapla
• Birim Dönüştür
• Ders Programı Oluştur

Okulunuz ya da eğitim kurumunuz için özel hazırlanmış etkileşimli içerik ve web çözümleri gerekiyorsa Bilişim Ajans ekibi yardımcı olur.